Kategorija: April, 2016

Obedska bara, Kupinik i Kupinovo

Subota, April 24th, 2016

Polazimo nešto kasnije zbog izbora. Vodi Slavica, vozi Vlada.


Celog dana kiša neće prestati. Hladno je, ali je raspoloženje u autobusu odlično.


Stižemo u Kupinovo. Pauza za kafu u etno restoranu „Šanac“.



Čas istorije:

Kupinovo je jedino sremsko selo koje je bilo kraljevski grad. Naime, u njemu su ostaci grada Kupinika, sedišta srpskog despota  Đurđa Brankovića. Turci su ga 1521. godine osvojili i spalili. Đurađ Branković bio je unuk kneza Lazara (sin njegove ćerke Mare i Vuka Brankovića). Njegove sinove, polubraću Grgura i Stefana Brankovića, 1441. godine je sultan Mehmed II je dao oslepiti. Samo tri godine kasnije, Ðurađ Branković je uz pomoć Mađara povratio zemlju Rašku i ušao u Smederevo. Kad je 1456. umro, nasledio ga je jedini sin koji nije bio slep, Lazar. On je brzo umro, bez naslednika, pa je na presto 1458. godine došao slepi Stefan Branković. Ali već naredne godine Stefan Branković je prognan iz Srbije, najpre u Hrvatsku, gde je živela njegova sestra udata za tamošnjeg grofa, pa u Albaniju, gde je imao rođake i gde se 1460. godine oženio Angelinom, svastikom Skenderbega. Živeo je u siromaštvu, podižući decu Ðorđa i Jovana, buduće srpske despote, i ćerku Maru. Umro je 1476. godine. Osam godina posle smrti njegove mošti su bile još cele. Angelina ih je sa sinovima preko Beča i Budima prenela u Kupinovo i položila ih u tamošnju Crkvu Svetog Luke.


Angelina Branković je u Kupinovu je sagradila crkvu posvećenu Svetom Luki da bi u nju položila mošti svog supruga Svetog Stefana Slepog. Crkva je poznata među seljanima kao Despotska crkva. Sagrađena polovinom XV veka, ona je najstarija pravoslavna crkva severno od Save i Dunava. Godine 1521. Turci su do temelja razrušili Kupinovo i tom prilikom je stradala i Crkva svetog Luke.


Danas je crkva zajedno sa baroknim ikonostasom Jakova Orfelina iz 1780. godine zakonom zaštićena. Ikonostas nikad nije restaurisan.


Najstariji deo sela je sačuvan i zaštićen kao Etno-selo i tu se nalaze neke od najstarijih kuća u Vojvodini, koje su zakonom zaštićene kao kulturna dobra Srbije. Ima kuća sa početka XIX veka koje su pravljene od pletari sa trščanim krovom. Kuće imaju tremove i doksate sa drvenim stubovima i arkadama. Tipičan primer narodnog graditeljstva je kuća porodice Putnik.


Slušamo Peru pod kišobranima. Hladno je i pljušti kiša


Specijalni rezervat prirode Obedska bara lučno se prostire između sela Obrež i Kupinovo. Njenim potkovičastim koritom dugim 14 km davno je tekla reka Sava, koja je, napustivši ga, formirala dva najtipičnija meandra na čitavom svom toku, Orlaču i Kupinski kut. Ovaj čuveni barsko-močvarni kompleks je drugo u svetu zvanično zaštićeno prirodno dobro. Najveću vrednost bare čini autentični splet mrtvaja, bara, okana sa još uvek očuvanim specifičnostima  kao što su: stoletne mešovite šume hrasta lužnjaka, kolonija ptica močvarica i brojne prirodne retkosti. Ovo je carstvo ptica, ptičja metropola sa 222 ptičje vrste.


Slaviša vodi pola grupe na katamaran

dok druga polovina gleda film o Obedskoj bari.


Čeka nas Obrežje, restoran „Mali raj“ i  solidan ručak


A može se i zaplesati


Nazdravimo za sve lepo!


Bojčinska šuma, carstvo jelena, divljih svinji, lisica.


Pauza uz vatricu za kafu i knedle sa šljivama


Recituju Slobodan i Mileta (snimila Slavica Berić)


Vraćamo se sa surčinske strane aerodroma.


(Slika i piše prim. dr Anka Stanojčić, pomogle Zorica Bogosavljević i prim. dr Ljiljana Surić Lambić)

IZLET KREIRALA I REALIZOVALA

Slavica Berić

Novinar -  član predsedništva IZLETNIK-a

Rastina, Riđica, Mali Stapar

Subota, April 16th, 2016

Divan aprilski dan je pred nama. Vodi Keti, vozi Nikola. Društvo u autobusu veselo.


Uz sendvič sa čuvenim sirom, stižemo do Sombora


Vrbas, Restoran Tiffany,  pauza za kafu pored fontane

Prolazimo Sivac, gde  nam se pridružuje istoričar Zoran Peruničić, već stari prijatelj “Izletnika”



Stižemo u Mali Stapar, staro naselje iz 8.veka., najmanje naselje u Bačkoj. Ovde sada živi samo pet porodica, a nekad je bio centar proizvodnje pirinča u Jugoslaviji.

Zoran nam pokazuje jedini mlin na mirnim vodama u Evropi, koji je radio do 1976. godine. Od pet mlinova izgrađenih na Velikom bačkom kanalu sačuvan je jedino malostaparski, koji je zadržao izgled iz 1848. godine, kad je pušten u pogon.


Autentičan motor na kožne remenove.



Zoran nas vodi na prevodnicu Velikog bačkog kanala, dugu 64 m, dubine vode 2,5 m, koja je sagrađena 1793. godine i jedina je u funkciji od ukupno 4 koliko ih je izgrađeno na Francovom kanalu. Malostaparska prevodnica ima dvokrilne kapije, prvobitno napravljene od hrastovine koje su krajem 19. veka zamenjene gvozdenim.Voda je čista, ima lokvanja, rakova, čak su se naselile i vidre. Kanal je čist do Vrbasa.


Šetamo ispod jablanova, orijentira u ravnici, starih preko 80 godina, do triangla Velikog i Malog bačkog kanala i spomenika Panoniji. Na tom mestu je car Franc Jozef 23.4.1872. udario temelj kopanja Malog bačkog kanala. Carev general Ištvan Tir naredi da se na mestu gde je car označio početak radova na izgradnji novog kanala, u znak sećanja na ovaj događaj postavi spomenik „Regina Pannonia“ – Kraljica Panonija. Starosedeoci ovaj spomenik zovu „Carica“ (verovatno ga povezujući sa caricom Marijom Terezijom) – on se i danas nalazi na mestu račvanja dva kanala. Za njega su vezane razne legende.


RASTINA – nalazi se 300 m od granice sa Mađarskom. Prvi put se pominje u 14. veku pod nazivom Harasti. Do polovine 19. veka bila je posed barona Lajoša Redla. Ovde je porodica barona Redla živela 138 godina. Posle Prvog svetskog rata u Rastinu se doseljavaju dobrovoljci iz Like i Hercegovine i tako nastaje selo koje ima svoju samostalnost. Vrlo je uredno i uređeno, i ljudi su jako gostoljubivi.


Ulazimo u dvorište dvorca koji je sada vrtić i škola, dvorac barona Lajoša Redla – star 198 godina. U dvorac je ugrađena i gotska crkvica.


Dočekuje nas  sjajan domaćin Stevan Vejinović koji će s nama ostati do Riđice. Sedimo na dečjim stoličicama u parku dvorca. Njegova supruga je umesila odlične kiflice i projarice, domaći sok od višanja, kafu, ugostili nas lepo.


Mladi Slobodan i Sofija Vukobratović predstavljaju nam istorijat porodice Redl. Marija Terezija 1780. godine dodeljuje spahiluk Rastinski porodici Redl, pa su tu živeli do 1918., 138 godina, pa su podigli i svoj kaštel. Prvi predstavnik porodice Redl koji se spominje u istorijskim izvorima Bačke je Franc-Jozef Redl- savetnik pri mađarskoj kraljevskoj dvorskoj komori i upravnik bačkih i potiskih krunskih poseda. On za svoje zasluge 1759. godine dobija austrijsku plemićku titulu, a 1765. godine zajedno sa sinom Francom mađarsku plemićku titulu. Franc (umro 1801. godine i sahranjen u kripti u Stanišiću ), koji je takođe bio dvorski savetnik, u Beču 1780. godine za svoje zasluge dobija posed Rastinu. Iste godine kupuje i posed Kelebiju kod Subotice. Postaje baron Redl von Rottenhausen.


Šetamo do mađarske granice, gde je podignuta žilet ograda visoka 3 m nakon invazije migranata iz Sirije itd. Niko ne prilazi ogradi s mađarske strane.


Idemo do spomenika osnivačima sela Rastina, solunskim dobrovoljcima. Spomenik predstavlja planinski masiv, sa krstom a bronzana statua srpskog vojnika oslonjenog na pušku. Na spomeniku su uklesani stihovi Vojislava Ilića mlađeg.


Spomenik žrtvama Šarvarskog logora – u koji je deportovan veliki broj stanovnika ovog sela za vreme Drugog svetskog rata. Spomenik simbolizuje žice logora i iscrpljenog logoraša.


U Rastini šetamo na poluostrvo usred ribnjaka, “na sedam jezera”, svuda oko nas veliki ribnjaci.


U kućici na poluostrvu jedemo savršeni fišpaprikaš i odličnog prženog šarana sa krompir salatom.


Nastavljamo do Riđice, najsevernijeg sela somborske opštine na samoj granici sa Mađarskom.  Zeleno selo u kestenovima.


Dvorac porodice Kovač – sagrađen 1806. g., u jako lošem stanju.


Keti traži nasipanje puta kako bi bus mogao proći do vinarije Dragić, gde ćemo probati dobro belo vino Manzoni


U predvečernje se zadovoljni izletnici vraćaju u Beograd


(Slika i piše prim. dr Anka Stanojčić)

IZLET KREIRALA I REALIZOVALA

Radmila Katalina – Keti,

Predsednik IZLETNIK-a

Nepoznato: Sevojno, Užice, Kadinjača

Subota, April 3rd, 2016

Izlet u nepoznato. Ibarskom magistralom vozi Nikola, vodi Keti. Šta li nam je spremila? Reče, nešto na S.


Kafa je obavezna, u tri petice


Vozimo se prelepom Ovčarsko-Kablarskom klisurom


Sevojno? Samo je jedna pogodila.


Kroz procvale padine  šetnja do crkve brvnare Arhangela Mihaila.


Nastavljamo u Užice, na obalama reke Đetinje

Vodič Nikola čeka nas pred Narodnim muzejom Užice


Obilazimo bogato opremljen muzej


I legat Mihaila Milovanovića, slikara i vajara



Nikola nas vodi u podzemne tunele, gde je za vreme Užičke republike radila jedina fabrika oružja u okupiranoj Evropi.


Obilazimo Jokanovića kuću, jednu od najstarijih zgrada u Užicu.

Šetnjom u hidrocentralu „Pod gradom“.


Ovaj objekat, smešten ispod užičkog Starog grada, osmislio je Đorđe Stanojević, profesor Velike škole u Beogradu, vodeći stručnjak među tadašnjim srpskim fizičarima, da bi pomogao osnivačima prve užičke tkačnice kojoj je nedostajao jeftin i siguran energetski izvor.


Hidrocentrala na reci Đetinji u Užicu napravljena je 1900. godine i jedan je od simbola ovog grada. To je prva električna centrala podignuta po Teslinim principima polifaznih struja u Srbiji i to svega pet godina posle podizanja iste takve na reci Nijagari u Americi.


Lep restoran „Aleksandar“ čeka nas s vrhunskom uslugom i odličnim ručkom.



Na putu za Kadinjaču vidimo aerodrom Ponikve.


Među spomenicima u okolini Užica posebno se ističe memorijalni kompleks na Kadinjači (14 km zapadno od Užica). Spomenik je posvećen borcima užičkog Radničkog bataljona, Posavcima i Orašanima koji su se žrtvovali 29. novembra 1941. odine štiteći odstupnicu glavnini partizanskih snaga iz Užica ka Sandžaku.

U znak sećanja na otpor branilaca Užica, 1952. godine otkriven je Spomenik – piramida pod kojim se nalazi kosturnica u kojoj su smešteni posmrtni ostaci većine boraca izginulih na Kadinjači.


U autentičnom prostoru bitke na Kadinjači idejno rešenje monumentalne spomeničke kompozicije i zgrade Spomen-dom dali su vajar Miodrag Živković i inženjer arhitekture Aleksandar Đokić iz Beograda.  Ima tri celine: amfiteatar Užičke republike


-aleja radničkog bataljona i plato slobode


U zgradi Spomen-doma smeštena je stalna izložbena postavka “Radnički bataljon i borba na Kadinjači” na prostoru od oko 150 m, sa preko 300 izloženih eksponata.


Tu je i postavka o NATO agresiji 1999.


Preko procvalih padina još da vidimo Užice



pa da se polako vraćamo kući…

(Slika i piše prim. dr Anka Stanojčić)

IZLET KREIRALA I REALIZOVALA

Radmila KatalinaKeti,

Predsednik IZLETNIK-a