Dolina vekova i fotosafari srpskim Sibirom

Već pet godina redovno posećujemo Pešter, a  mnogo duže manastire u Dolini jorgovana, i svaki put putovanje je drugačije i impresije na drugi način neponovljive. Ovo trodnevno putovanje novom trasom ostaće nam svima u sećanju kao neponovljiva lepota.

Zašto se dolina Ibra naziva Dolinom jorgovana? Pre sedam vekova, jednog majskog dana, kralj Uroš Prvi Nemanjić dočekao je u dolini Ibra svoju izabranicu, francusku princezu Jelenu Anžujsku, buduću srpsku kraljicu. Stigla je iz pitome Provanse u jedan sasvim drugačiji krajolik, planinski, koji presecaju sure litice kanjona reke, pa je srpski kralj, da bi joj ulepšao prve trenutke u novoj sredini, a pre svega iz velike ljubavi, odlučio da celom dolinom zasadi mirisne jorgovane. Hiljade cvetnih bokora, plave, ružičaste i bele boje dužputa od oko 270 kilometara kroz dolinu odredili su joj naziv Dolina jorgovana. Bila je i ostala ljubavno zaveštanje srpskog kralja njegovoj ženi koja je srpskom narodu podarila dva buduća kralja, Dragutina i Milutina.

Manastir Studenica – posvećen Vavedenju presvete Bogorodice. Manastir je podigao veliki župan Stefan Nemanja 1197. g., uoči svog odricanja od prestola, kada se zamonašio i dobio monaško ime Simeon.


Manastir Gradac – potiče iz 13. veka i posvećen je Blagovestima Presvete Bogorodice. Manastir je zadužbina Jelene Anžujske, žene Kralja Uroša I, koja je i sahranjena u svojoj zadužbini.





Ulazimo na područje grada Novi Pazar, prebogatog duhovnim svetinjama.


Manastir Sopoćani – posvećen je Sv. Trojici. Nalazi se pored izvora reke Raška. Potiče iz 13. veka i zadužbina je Kralja Uroša I, sina Stefana prvovenčanog, a unuka Stefana Nemanje. U naosu crkve, koji je jedini sačuvan od većeg manastirskog kompleksa, nalaze se neke od najznačajnijih fresaka tog vremena u Evropi. Manastir je, zajedno sa Đurđevim stupovima, Petrovom crkvom i starim Rasom, kao jedinstvenu celinu, UNESCO 1979. uvrstio u Listu svetske kulturne baštine.


Ktitorska kompozicija na desnom zidu u Sopoćanima:- napred je Bogorodica, kojoj se obraćaju Nemanjići, držeći jedan drugog za ruku. Prvi je Stefan Nemanja, pa sin Stefan Prvovenčani, pa sin Uroš I koji drži maketu Sopoćana, zatim njegov sin Dragutin i konačno mlađi sin Milutin, koji je vladao 40 godina i za svaku godinu podigao jednu zadužbinu, ukupno 40.


Manastir Đurđevi stupovi – posvećen je Sv. velikomučeniku Georgiju. Nalazi se iznad reke Raške i Deževe. Potiče iz 12. veka i zadužbina je velikog župana Stefana Nemanje. Kralj Dragutin je značajno obnovio manastir. UNESCO ga je uvrstio u Listu svetske kulturne baštine.



Crkva Sv. Petra u Novom Pazaru – posvećena Sv. apostolima Petru i Pavlu. Predstavlja najočuvaniji spomenik srpskog srednjevekovnog graditeljstva. Nalazi se iznad desne obale reke Deževe.


Novi Pazar, grad u Raškom okrugu, na reci Raški, u središtu Novopazarskog polja ili Staroga Rasa. Osnovao ga je Isa-beg-Ishaković 1460. g., kao važnu stanicu na trgovačkom putu iz Soluna i Skoplja, preko Bosne i Dubrovnika. Danas je “dolina džinsa”.


Štavalj 12 km istočno od Sjenice, na najužem delu Pešterske visoravni, najbogatije pravoslavno naselje u opštini Sjenica, sa mnogo neženja. Posećujemo rudnik mrkog uglja


Sjenica, mali grad velikog srca, centar je Pešterske visoravni u kome su srednjovekovni karavani, na putu iz Dubrovnika u Carigrad, odmarali konje i hranili ih senom. Nekad se livade kose po tri puta godišnje. Prvi put se pominje 1253. godine, u zapisima kralja Uroša. Kroz grad i u njegovoj neposrednoj blizini protiču četiri reke: Uvac, Vapa, Grabovica i Jablanica, od kojih se formira Sjeničko jezero. Sam grad ima 12-14000 stanovnika, 80% Bošnjaka, 20% Srba.  Nekada je ona, zbog snegova i velikih smetova, dobar deo godine bila odsečena od sveta.

Kreće fotosafari na Pešter. Pešterska visoravan – se nalazi iza sedam planina (Golija, Javor, Zlatar, Jadovnik, Ozren, Giljeva i Žilindar). Ovo je najveća visoravan na Balkanskom poluostrvu. Sa nadmorskom visinom od 1.150 m i površinom od 63 km2 ona predstavlja jedinstvenu očaravajuću, ni sa čim uporedivu prirodnu oazu u srcu Evrope. Zbog visokih snegova i niskih temperatura Pešter je poznat i kao srpski Sibir, a zbog nadmorske visine i velikog broja kulturnih i istorijskih spomenika, u nekim studijama su ga prozvali i srpski Tibet. Ovde je 26.1.2006. g. izmereno -39,5 stepeni ispod nule, najniži nivo od kad se meri temperatura u Srbiji. Foto-safari po Pešteru – 3180 ha Peštera 30.12.2015. g. proglašeno za specijalni rezervat prirode – Peštersko polje.


Odmor u etno selu Raduške staze.


Božanstvene pite od sira ispekla je Ernesa Sinanović, a savršene mantije Milijana Vasojević.


Tutin se  nalazi  na granici sa Crnom Gorom i Kosovom, na 867 mnm, i u centralnom delu Raške oblasti. Površina opštine je 741 km2, na kojoj se nalazi 99 naselja.

Manastir Crna reka se nalazi  na tromeđi Kosovske Mitrovice, Rožaja i Novog Pazara. Po jednom predanju manastir je osnovan u 13. a po drugom u 14. veku posle Kosovske bitke. Posvećen je Sv. Arhangelu Mihailu. Zalepljen je za strmu stenu ogromnih masiva Mokre Gore iznad reke ponornice Sovare (Crna Reka). Po predanju Sveti Jovan Devički, pošto se njegova molitva nije čula od huke obližnje planinske rečice, uzviknuo: “Umukni već jednom crna reko!” Otada je, samo na tom delu, reka postala ponornica, a manastir koji je tu sagrađen dobio je ime Crna Reka.


Pozdrav s Bajrom, pa na „Molitvu” – gnezdo ljubavi beloglavog supa i vidikovac sa najlepšim pogledom na meandre Uvca, mesto gde od lepote zastaje dah.


Reka Uvac izvire ispod Jadovnika, produbljuje kanjon, kleše “srpski Kolorado”. Sa dve brane formirana su tri jezera, Uvačko (Sjeničko), Zlatarsko (27 km) i Radoinjsko. (11 km). Ova jezera su je prirodni rezervoar pijaće vode, kapacitet snabdevanja je 2/3 Srbije i čine specijalni rezervat Uvac.



Tokom tročasovne plovidbe  Sjeničkim jezerom uživamo u pogledu na jezero, na  elegantan let beloglavog supa na termalu i u kulinarskim delikatesama.  Vozi kapetan Tajson.
Jedva smo se izborili s bogatim ručkom na katamaranu: paprike punjene sirom, sir, pršuta, sudžuk, zatim heljdopita, pa jagnjetina ispod sača s krompirima i na kraju Ernesina baklava.

Tradicije radi, putovanje smo zasladili kupom Zlatibor, sa četiri vrste šumskog voća, na Zlatiboru. Do sledećeg izleta!

(Slika i piše prim. dr Anka Stanojčić)

IZLET KREIRALA I REALIZOVALA

Radmila Katalina – Keti,

Predsednik IZLETNIK-a