Makedonija, Albanija

Pun autobus kreće na dalek put. Vodi Keti, vozi Vlada. Na putu ćemo posetiti neke gradove u Makedoniji, Grčkoj i Albaniji i obići srpska vojnička groblja.

Stižemo u Demir Kapiju, u vinariju Kraljica Marija („Queen Maria“) gde imamo degustaciju vina i ručak. 

 

Obilazimo Bitolu (Bitolj) i njen čuveni Široki sokak. U Bitoli su otvarana konzularna predstavništva u Širokom sokaku. U 19. veku Bitolu su zvali gradom konzula, mode i klavira. Tada je bilo 3000 klavira u Bitoli, svaka imućna porodica ga je imala. Trg magnolija (drugi po veličini, nazvan je po cveću u staroj čaršiji)  sa fontanom, spomenikom Filipu II, saat kulom i džamijom. Saat kula je izgrađena 1830, u malter je ugrađeno 60000 jaja. Niža je od obližnje dve džamije, tako se moralo graditi u turska vremena. Isak džamija, delo čuvenog Mimara Sinana, je jedna od najstarijih, obnovljena.  Crkva Sv. Dimitrija iz 1830. godine, sa jednim od najdužih ikonostasa u bivšoj Jugoslaviji ukopana je u zemlju da bude niža od džamija. Izgrađena je za samo 4 meseca od donacija svih Bitoljana, bez obzira na veru. Posvećena je Sv. Dimitriju Solunskom.

U staroj čaršiji Bitole se nalazi Dečja likovna galerija Monmartre gde se 37 godina održava  međunarodna likovna kolonija. Deca iz celog sveta crtaju staru gradsku arhitekturu i motive po izboru. Kolonija je ušla u Ginisovu knjigu rekorda 1996.godine kad je na otvorenom izloženo 350000 radova. Divimo se izuzetnim radovima mladih umetnika od 4 do 17 godina, iz celog sveta.

“Heraclea lyncestis je antički grad koji se nalazi na južnoj periferiji grada Bitolja. Ime nosi po Heraklu, mitskom junaku
makedonske dinastije Agreadi, koji su dobili ime po kraju u kome su vladali (Linkestida). Zbog dobrog strateškog položaja, Herakleja se razvila u veći trgovački i saobraćajni čvor na značajnom putu Vija Ignacija (lat. Via Egnatia)
koji je povezivao Drač i Bosfor (grad Konstantinopolj). Grad je bio osnovan u predrimskom periodu, najverovatnije za vreme makedonskog kralja Filipa II. Za to vreme bilo je izgrađeno nekoliko tvrđava za lakše kontrolisanje makedonskog carstva. Nakon Makedonaca, Herakleja je potpala pod rimsku vlast. Tada je u vremenu od prvog do četvrtog veka naše ere doživela i najveći uspon.” Srušio ju je zemljotres 518.g.n.e. Sačuvani su prelepi podni mozaici.

Stižemo u  Kruševo, na padinama planine Babe, grad na najvišoj visini u Makedoniji (1350 m nadmorske visine), prvi etno grad u Evropi. Posetićemo grob i spomen muzej Tošeta Proeskog.

Iz Kruševa se vraćamo u Prilep na obilazak. Prilep je četvrti po veličini grad u Makedoniji. Poznat je po proizvodnji duvana. Razgledamo staru prilepsku čaršije i saaat kulu koja je žila kucavica čaršije (mehanizam sata donesen je iz Beča). Kažu da je to sat koji otkucava uzdahe za prolaskom vremena.  Blizu je džamija iz 1475 godine, prva sa dva balkona na minaretu. 

Podmočani- etno muzej Joneta Eftimovskog sa jednom od najbogatijih etnoloških kolekcija u Makedoniji, više od 20000 raznih artefakata  nacionalnih nošnji iz različitih regiona Makedonije. Jone ima 500 originalnih kompleta za žene i 11 za muškarce, jer su muškarci odlazili u pečalbu i nošnje bi poneli sobom.

Prespansko jezero je na tromeđi Grčke, Albanije i Republike Makedonije. Nalazi se na južnoj strani Prespanske kotline između planina Galičica i Baba. Od ukupne površine – 273 km², 190 km² pripada Makedoniji, 84,8 km² Grčkoj i 38,8 km² Albaniji. Najveći grad u ovom području je Resen, na makedonskom delu jezera. Najveća dubina jezera je 54 m. Zbog retkih i endemskih vrsta flore i faune područje Prespanskih jezera proglašeno je za transnacionalni park prirode 2000 godine. Plaža na Prespi, u mestu Pretor,  restoran „Galaxy“ sa vrhunskom uslugom, lep ručak sa lokalnim specijalitetima.

Na Biljaninim izvorima u Ohridu naše dve Biljane su belile platno.

U razgledanje Ohrida, grada sa 365 crkava, koji se nalazi na listi svetske baštine UNESCO. vodi nas Snežana, lokalni vodič.  Znamenitosti grada: crkva Sv. Bogorodice Perivlepta (13.vek), antički amfiteatar (potiče iz 4-3.veka p.n.e.), antička i srednjovekovna (Samuilova) tvrđava iz 3.veka p.n.e. do 18.veka (sa ovog mesta se pruža prelep pogled na Ohridsko jezero i grad Ohrid), Plaosnik (sveto mesto  za Slovene gde se nalazi crkva Sv. Klimenta rekonstruisana na temeljima stare crkve sa ostacima fresaka iz 9.veka i moštima Sv.Klimenta),  crkva Sv. Jovan Kaneo (iz 13.veka), crkva Sv. Sofije (iz 11.veka). Obilazimo očuvane gradske celine sa tipičnom arhitekturom, starim zanatima, radionicama i prodavnicama originalnog ohridskog bisera, srme.

 

Nastavljamo u Kališta– Kališki manastir, letnja rezidencija poglavara Makedonske pravoslavne crkve. Kompleks od četiri crkve, od kojih su dve posvećene Presvetoj Bogorodici. Starija iz 14.veka je pećinska crkva sa bogatim freskopisom i sa sačuvanim monaškim kelijama. Novija je na temeljima crkve iz 18.veka, obnovljena 1977 godine i u njoj se čuva čudotvorna ikona „Crna Bogorodica“.

Nastavljamo u selo Vevčani na padinama planine Jablanice. Šetnja po ovom živopisnom mestu i bezbrojnim izvorima čiste planinske vode. Ručak u restoranu „Kutmičevica“ (pčelica), uz makedonske specijalitete, dobar bend i proslavu Slađaninog rođendana.

Najtopliji dan ostao je za Albaniju. Nacionalna valuta Albanije je lek, od Aleksandar= Alek= Lek. 1E= 125 leka. Naziv zemlje potiče od albus= belo. Naziv Shqipëriašćiprija dobija u tursko vreme, a znači „zemlja orlova“. Albanci se smatraju potomcima starih Ilira, ali za to nisu nađeni pravi dokazi. Albanci su mlada nacija, do 14 godina je 20% stanovništva, a do 24 godine još 20%. Problemi zemlje su: velika nezaposlenost, organizovani kriminal (droga!) i korupcija. Vozimo se pored reke Škumbe (Shkumbini) koja deli Albaniju na dva jednaka dela. Severno živi (ratoborno) pleme Gegi, a južno od Škumbe (miroljubivije) pleme Tuski. Često viđamo bunkere.

Grad Tirana je osnovao 1614. godine osmanlijski general Sulejman-paša, mada postoje i pomeni o ovom mestu odnosno o dvorcu Tirkan iz 6.veka, u planini Dajti. Tirana je postala glavni grad 1920. godine. Gradom dominiraju Skenderbegov trg i spomenik Skenderbegu na konju. Znamenitosti Tirane su i Ethembegova džamija (čiju gradnju je beg Mola započeo 1789. a njegov sin Hadži Ethem beg, praunuk Sulejman paše, završio 1821.g.), kula sa satom (izgrađena 1830.godine), katolička crkva Sv. Pavla (najveća crkva u Tirani). U Tirani je sedište arhiepiskopije kanonski priznate albanske Pravoslavne crkve. Grad je sređen i čist.

Elbasan je grad sa 120 000 stanovnika na reci Škumbi, industrijski centar Albanije sa dve čeličane. U gradu se nalazi crkva Sv. Bogorodice iz 1830. godine i tvrđava iz 15.veka, čiji je orijentalni izgled sačuvan i u kojoj se sada nalazi najlepši restoran u Albaniji. Ručamo baš u ovom lepom restoranu, albanske specijalitete.  Šetnja gradom.

Ohridsko jezero (mkd. Ohridsko Ezero) je jezero u jugozapadnom delu Republike Makedonije i istočnom delu Albanije. Ono pokriva površinu od 358,2 km². Najveća širina iznosi 14,8 km, a dužina jezera je 30,8 km, dubina dostiže do 289 m. Jezero je smešteno u dubokoj i zatvorenoj kotlini. Sa svih strana  okružuju ga visoke planine. Na istoku je planina Galičica (2255 m), a na zapadu Mokra Planina i Jablanica (1945 m). Jezero se nalazi na nadmorskoj visini od 695 metara. Slivu Ohridskog jezera pripada 40 reka, od kojih 23 na albanskoj i 17 na makedonskoj teritoriji. Ohridsko jezero je najstarije tektonsko jezero u svetu. Odlikuje se jedinstvenim ekosistemom, bogatim endemskim i retkim biljnim i životinjskim vrstama. Posebnost jezera nastala je usled geografske izolacije i velike geološke starosti. Obale Ohridskog jezera su bile naseljene od praistorijskog vremena. Najstarije arheološke naseobine datiraju iz neolitskog perioda, oko 6000 godina p. n. e. Zahvaljujući ovakvim osobenostima 1980. godine Ohridsko jezero i grad Ohrid su proglašeni za Svetsku baštinu, pod zaštitom UNESCO.“

Ako zamišljate raj na Zemlji, dođite na izvore Crnog Drima. Ukrcavamo se u čamce na vesla. Ovo je nacionalni park i
motori su zabranjeni, i buka i zagađenje. Bistrina vode temperature 10 stepeni već je legendarna. Cvetaju zelene alge, a nije još došlo vreme ljubičastih, koje oboje dno neverovatnom bojom. Pesak vri, stotine malih peskovitih “vulkana” stvaraju moćnu reku. Kad se sastave svi izvori, nastaje bistro jezero, naizgled mirno. Onda se ispod mosta svom silinom Crni Drim obruši u Ohridsko jezero. Proći će kroz jezero, hladeći ga, i isteći u Strugi, da nastavi svoj put.

Samo 14 km od Ohrida smestila se Struga. U njoj Crni Drim ističe iz Ohridskog jezera. Struga je gradić mostova. Na jednom do njih održavaju se Struške večeri poezije.

 

Doviđenja, Makedonijo, videćemo se opet!

(Slika i piše prim. dr Anka Stanojčić)

IZLET KREIRALA I REALIZOVALA: Radmila Katalina – Keti, Predsednik IZLETNIK-a